Nghề ảnh trong thời bao cấp

Nhớ lại mấy chục năm trước, những người làm nghề ảnh, chơi ảnh, không khỏi buồn về nhiếp ảnh nước nhà. Ở Hà nội lúc bấy giờ vào khoảng thập niên 70 thế kỷ trước, nghề ảnh ảm đạm khó khăn, thiếu thốn đủ thứ. Nó chẳng khác nào người đang bị đói lúc nào cũng có nhu cầu ăn. Từ các thiết bị máy phóng ảnh, máy chụp, nguyên vật liệu phim giấy ảnh cho đến những người làm nghề ảnh đều trong tầm kiểm soát của Nhà nước, do đây là một ngành nghề đặc doanh nên được quản lý rất chặt chẽ. Vào những năm 1960 - 1970 ở Hà Nội chỉ có vài hiệu ảnh Quốc doanh do Nhà nước quản lý như Quốc Tế ở phố Tràng Thi, Tam Anh ở phố Hàng Gai, Hoàng Hải ở phố Hàng Bài, ngoài ra còn có các HTX nhiếp ảnh, đông nhất là Phương Đông có đến 7cơ sở trên các khu Hoàn Kiếm, Hai Bà Trưng; nhiều HTX nhiếp ảnh Nắng Xuân nằm rải rác trên địa bàn các phố. Những cơ sở kinh doanh này đều được phép hoạt động công khai, còn lại những người chơi ảnh, làm nghề ảnh “chui” mở những phòng tối thủ công tại nhà chụp ảnh dịch vụ cưới hỏi, đám hiếu, sinh nhật, liên hoan hội hè… đều không có giấy phép hành nghề. Chụp và làm ảnh đen trắng thủ công lúc bấy giờ phải kể đến tên tuổi có tay nghề, kỹ thuật cao trong “làng ảnh” Hà Nội được nhiều người biết tới: Đỗ Huân ở phố Nguyễn Thái Học, Trần Văn Lưu ở Hàng Bông, Nguyệt Diệu (Nhà ảnh Nắng Vàng) ,Văn Phụng trên phố Phan Bội Châu, ông Thiết và Khanh ở HTX Phương Đông, Nguyên Cầu, Lê Linh, Kim Đỉnh, Hà Tường... Giai đoạn này đất nước đang trong thời kỳ khó khăn về kinh tế, tất cả các mặt hàng lương thực, nhu yếu phẩm đều được phân phối theo tiêu chuẩn đầu người. Ngành nghề nhiếp ảnh cũng vậy, loại trừ các đơn vị cơ quan văn hóa, các phóng viên báo chí, các cửa hàng ảnh Quốc doanh, HTX nhiếp ảnh đều được phân phối phim, giấy ảnh, hóa chất pha chế thuốc ảnh, ngoài ra không có bán trên thị trường tự do.

Thế hệ người khổng lồ

Kể từ khi đất nước đổi mới cùng với sự phát triển của nhiều lĩnh vực trong xã hội thì nhiếp ảnh đã bước hẳn sang một trang mới. Các thiết bị máy móc để làm ra một tấm ảnh đẹp, có chất lượng về màu sắc luôn được cải tiến thay đổi đến chóng mặt. Đầu tiên phải kể đến dây chuyền sản xuất ảnh được gọi là MiniLab, xuất hiện tại Hà Nội thời kỳ đầu khoảng những năm 1985 - 1986 thế kỷ XX của anh em nhà ông Thắng Đại đặt tại phố Bà Triệu, nó là “cỗ máy in tiền” lúc bấy giờ, chỉ vài năm sau nhiều cửa hàng ảnh mầu điện tử trên địa bàn Hà Nội với những dây chuyền MiniLab do các hãng Konica, Kodak, Fuiji nhập về nở rộ, cạnh tranh khốc liệt, đó là vào khoảng những năm 1990. Trong số những ông chủ kinh doanh để sản xuất ra tấm ảnh mầu thì phải kể đến một nhân vật rất nổi tiếng làng ảnh đó là Nguyên Cầu, anh cũng là người đầu tiên đưa máy MiniLab có màn hình vào Hà Nội. Dây chuyền MiniLab màn hình SFAFuji250 (năm 1992). Kể từ đó đến nay các tấm ảnh làm trên dây chuyền màn hình kỹ thuật số đã được người chơi ảnh ghi nhận cả về mầu sắc trung thực, độ nét cao, thời gian nhanh gọn không phải chờ đợi. Riêng về máy chụp ảnh đã có cuộc “cách mạng” thay đổi cả thế hệ máy chụp phim sang máy số. Thời hoàng kim của các máy chụp NIKON F1-F2-F3-FM-FE hay dòng máy CANON FT-FTb, PENTAX, MINOLTA… đã lùi về dĩ vãng, nhường lại cho các “anh cả đỏ” dòng máy KTS với giá tiền không rẻ chút nào, trung bình cũng phải năm sáu nghìn USD, còn loại máy nhà nghề đẳng cấp cũng phải vài chục nghìn USD. Các nhiếp ảnh gia đầu tư một bộ máy ảnh CANON EOS 1DsMARK II với ống NANO trên dưới chục nghìn USD là chuyện bình thường. Phải ghi nhận giờ đây các tay máy chuyên và không chuyên đều có quyền lựa chọn cho mình một bộ máy ảnh vừa túi tiền mỗi người và khi tác nghiệp đều cho ra một sản phẩm, hoàn hảo, mỹ mãn do tác động hỗ trợ của KTS.

Sinh nghệ, tử nghệ

Nghề ảnh được phát triển mạnh vào những năm 1980 (thế kỷ trước) trở đi, lúc này người dân đã được tiếp xúc với những tấm ảnh màu. Các “lò” màu thủ công mọc ra như nấm. Nhiều đám cưới giàu sang đã bắt đầu đặt chụp làm ảnh màu. Ở Hà Nội một trong những tay máy nổi tiếng chụp cưới bằng phim màu Kodak đầu tiên phải kể đến tên tuổi Lê Linh có địa chỉ 62 Hàng Bông. Anh là người nắm bắt được thị trường, thị hiếu chơi ảnh của khách hàng, nên đã nhanh nhạy đi trước đáp ứng được đúng thời điểm. Cũng phải nói Lê Linh là người cầm máy lâu, có bề dày kinh nghiệm chụp ảnh cưới, nên được khách hàng tín nhiệm về những bộ ảnh cưới đẹp, sang trọng và đã nổi tiếng từ đó đến nay. Để có được những sản phẩm là những  bức ảnh đẹp, màu sắc rực rỡ, anh luôn chọn cho mình những thiết bị chụp phải là loại máy ảnh đẳng cấp nhà nghề. Đến nay trải qua hơn 40 năm cầm máy anh vẫn duy trì được tính cách chuyên nghiệp trong mỗi hợp đồng chụp. Hiện tại anh đang sử dụng bộ máy ảnh mà ít người trong giới làm dịch vụ mơ được: Máy CANON D1S MARKII. Ở thời điểm anh mua cũng phải tới mười nghìn USD.

Những tấm ảnh màu xuất hiện ở Hà Nội vẫn chậm hơn so với thành phố Hồ Chí Minh. Người đầu tiên ở Hà Nội dựng “lò” thủ công ảnh mầu phải kể Trần Mẫn TTXVN, Đức Đông và Nguyên Cầu (Cầu ảnh) thì giới ảnh Hà Nội và cả trong nước nhiều người biết đến tên tuổi. Nguyên Cầu chụp ảnh chân dung đẹp, nhất là đối với phái nữ, ngoài ra anh còn mở một “lò” làm ảnh màu ngay tại nhà (chùa Quang Hoa).Tôi là người chơi rất thân với Nguyên Cầu từ mấy chục năm về trước, con người này có nhiều cá tính, riêng lĩnh vực nhiếp ảnh, anh là người say mê, chịu tìm tòi, mọi công việc đều chuyên nghiệp.Vào thời điểm ảnh mầu mới phát triển, trong nhà anh lúc nào cũng có khoảng hơn chục thợ làm suốt đêm, hàng ngày khách ra vào đưa phim làm ảnh nườm nượp. Trong số thợ do anh đào tạo, truyền nghề đã có người trở thành ông chủ doanh nghiệp ảnh kỹ thuật số có thương hiệu ở Hà Nội là Công ty Minh Tùng.

Bước đường thành đạt

Trải qua một chặng đường dài, nghề ảnh có lúc thịnh, lúc suy, có người đứt gánh bỏ nghề nhưng cũng có nhiều người sinh nghề, tử nghiệp đến nay thành đạt cũng từ khởi đầu nghề ảnh mà ra. Nhiếp ảnh gia Nguyên Cầu từ một cửa hàng MiniLab Nguyên Cầu 19 phố Bà Triệu giờ đây đã trở thành một Công ty TNHH, thu hút lao động có tay nghề, trình độ chuyên môn khá, kỹ thuật cao đáp ứng được mọi thị hiếu khách hàng. Ngoài ra phải kể đến một số doanh nghiệp đang hoạt động kinh doanh trong làng ảnh kỹ thuật số ăn nên làm ra, có uy tín với khách hàng: Công ty ảnh Thăng Long do ông Quyết làm giám đốc, ảnh mầu KTS Minh Tùng, anh em nhà ông Thắng Đại cửa hàng ảnh phố Bà Triệu - Trần Nhân Tông… Trong số những người cầm máy để kiếm sống từ buổi sơ khai, đã bỏ nghề nhưng rất thành đạt trong thương trường, trở thành doanh nhân tên tuổi như công ty Kim Đỉnh đầu tư nhiều lĩnh vực kinh doanh trong nước và vươn ra cả nước ngoài hàng năm đóng góp ngân sách Nhà nước, làm từ thiện cho các tổ chức xã hội. Trường hợp nhiếp ảnh gia Đặng Hoàng Bình chỉ là tay chơi ảnh nghiệp dư sau này anh cũng chuyển đổi qua nhiều ngành nghề, hiện tại anh cũng đang lãnh đạo một công ty làm ăn có hiệu quả.

Có số người trước đây cũng đã từng lăn lộn trong giới ảnh nhưng lại đi theo con đường sáng tác ảnh nghệ thuật và cũng đã gặt hái được nhiều tác phẩm ảnh có giá trị, đoạt được những giải thưởng lớn trong nước và thế giới, giờ đây, họ đều trở thành hội viên Hội Nghệ sỹ Nhiếp ảnh Việt Nam, hội viên FIAP như Đặng Ngọc Thái, Lại Diễn Đàm, Tất Bình… Những tác phẩm của họ mang đậm dấu ấn cá nhân và bản sắc Việt, trở thành nhịp cầu nối Việt Nam với bạn bè quốc tế và khẳng định nghệ thuật nhiếp ảnh đã được phát triển ở một tầm cao mới, với một diện mạo mới trên con đường hội nhập và phát triển.

TL (Theo DUY NGỌC, AN NINH THỦ ĐÔ)