Điều này khá phổ biến đối với các nghệ sĩ nhiếp ảnh phong cảnh và làm cho tôi nghĩ rằng khổ vuông là “định dạng của các nhiếp ảnh gia nghệ thuật”. Có lẽ đó là vì khổ phim ngày xưa, trước đây ta cần phim cỡ trung, khổ 6x6cm (không nói tới việc cắt cúp hậu kỳ sau khi in) để tối ưu hóa chất lượng hình. Những máy này thường được sở hữu bởi các nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp hoặc những tay nghiệp dư say mê nghệ thuật, bị mê hoặc bởi chất lượng hình ảnh đẹp và cho phép in hình cỡ lớn.

Tuy nhiên mọi việc đều thay đổi theo thời gian. Giờ đây bất cứ ai với một máy ảnh số cũng có thể cắt cúp hình ảnh thành khung vuông khi xử lý hậu kỳ, một cách đơn giản. Một số máy ảnh cho phép chụp ra khổ vuông luôn (thường với máy chụp live view cho thấy ngay trên khung ngắm điện, hoặc có thể biểu diễn khung vuông ở màn hình LCD live view). Công cụ thì sẵn rồi, nhưng chưa chắc bạn cần phải cắt vuông.

Mà cũng có khi thử làm xem sao? Tôi thấy mình càng ngày lại càng thích sử dụng khổ vuông, trong một năm gần đây. Khi thao tác trên các định dạng khác với kích thước 3:2 ta sẽ vừa thấy vui vừa có ý nghĩa. Tôi đã bắt đầu quen với việc đóng khung vuông khi nhìn qua ống ngắm máy ảnh.

Một lý do mà tôi thích khổ vuông, đó là quy tắc 1/3 coi như không áp dụng nữa. Dù sao thì bản thân tôi cũng không phải là fan của quy tắc 1/3. Tôi cho rằng sự cân bằng, khoảng không, năng lượng và dòng chảy là những thành tố quan trọng hơn trong bố cục ảnh phong cảnh.

Có vẻ như có một biên độ tự do khá rộng khi bố cục chụp một khung hình vuông. Bạn có thể đặt chủ đề vào giữa, hoặc ngay sát viền ảnh và đều có thể có lý. Khung vuông bản thân nó đã cho các bố cục mạnh và đơn giản. Hình khối được nhấn mạnh, khoảng trống âm còn quan trọng hơn. Có lẽ vậy mà ảnh đen trắng rất tác dụng – khung vuông giúp tập trung bối cảnh vào các đường nét, hình thái, họa tiết và đây chính là các thành tố quan trọng cho những bức ảnh đen trắng ấn tượng mạnh.

Những bức ảnh vuông đầu tiên của tôi là cắt cúp từ những bức ảnh mà khởi thủy tôi không hề có ý định cắt vuông. Nó bắt nguồn từ khi tôi phải xây dựng một gallery ảnh cho website của tôi mà sử dụng những thumbnail vuông. Tôi nhận ra rằng nhiều ảnh có ấn tượng mạnh hơn khi được cắt thành khung vuông. Không chỉ có vậy, sắc thái của bức ảnh cũng được thay đổi. Ở những bức ảnh chữ nhật, người xem thường hướng mắt từ bên nọ tới bên kia (ở khung ngang) hoặc hướng trên xuống (ở khung đứng). Nhưng ảnh khổ vuông lại hơi khác – tất cả các cạnh đều bằng nhau và người xem thường đưa mắt vòng quanh theo hình tròn.

Giờ đây tôi định hình ngay trong đầu khi chụp ảnh về bố cục khung vuông khi làm hậu kỳ. Tôi đã bắt đầu “nhìn” ở định dạng vuông và biết nhận ra bối cảnh nào thì thích hợp với khung vuông. Làm việc với định dạng vuông cũng cải thiện đôi mắt của tôi khi bố cục chụp với khổ 3:2. Nó làm cho tôi nhận thức hơn nữa về việc nên đưa vào khung hình những gì trông cho thú vị, và tránh những khoảng trống rỗng ở hai đầu của hình chữ nhật.

Chất lượng hình họa của khổ vuông cũng có nghĩa là nó cho phép những bố cục đơn giản và tối thiểu. Và đó đều là những thành tố quan trọng của bức ảnh đen trắng đẹp. Chuyển dạng qua đen trắng / bản thân nó cũng là một sự đơn giản hóa bởi màu đã được loại trừ để làm lộ ra các hình thái, đường nét, họa tiết ẩn dưới.

Điều này không có nghĩa là định dạng vuông không hợp với ảnh màu. Tôi đã cố tình lựa chọn các ảnh màu để minh họa cho bài viết này. Bạn nên coi thử các tác phẩm của Jessica Hilltout. Tuy chỉ có một phần nhỏ trong các tác phẩm của cô là về phong cảnh, nhưng cặp mắt tuyệt vời của cô về màu sắc và bố cục giúp cô tận dụng khung vuông một cách tuyệt đẹp. 

Tôi cũng gặp vài cách sử dụng hơi “khác thường” về định dạng vuông. Thứ nhất là phần mềm Instagram, một ứng dụng của iPhone/iPad giúp cắt cúp hình ảnh thành khung vuông và áp dụng các “kính lọc sáng tạo” giả lập kiểu phim cũ. Tôi rất hứng thú đổ hình vào iPad, chơi thử với Instagram xem nó ra cái gì. Và khá thích thú ngạc nhiên với các hiệu ứng đẹp mắt mà nó mang lại.

Một ứng dụng khác đó là cho máy ảnh đồ chơi, như Holga. Chúng được sử dụng như một ứng dụng gia tăng cho các nhiếp ảnh gia đen trắng /  tự in tráng ảnh cho mình. Flavia Schaller có nhiều tác phẩm đen trắng tuyệt vời được sáng tác bởi máy ảnh Holga, có đăng trên website của cô. Lee Frost cũng có nhiều series đẹp chụp bởi Holga.

Bạn cũng có thể chụp một bức ảnh vuông lớn bằng cách ghép 2 ảnh chụp bằng máy khổ 35mm. Hình thức này có tên là ‘vertoramas’ (bạn chỉ cần tìm trên Flickr là ra cả đống ví dụ), và là một cách rất hay để tìm hiểu về khung vuông. Hình thức này là phù hợp nhất nếu bạn sử dụng ống kính trượt- nghiêng (tilt-shift), dĩ nhiên bạn cũng có thể có hiệu ứng tương tự khi sử dụng các ống kính thông thường, tuy hậu kỳ sẽ phải vất vả hơn đôi chút.

Có một cái gì đó khá thú vị khi ngắm các ảnh định dạng vuông đã được đóng khung. Khi xếp thành một bộ hai hoặc ba để thành cặp đôi cặp ba, sẽ rất có lý. Có lẽ đó là một lý do nữa để hấp dẫn các nghệ sĩ nhiếp ảnh những người sáng tạo nghệ thuật, mà một ngày nào đó cũng sẽ tổ chức triển lãm ảnh, và những bức ảnh rồi cũng sẽ được treo lên tường nhà của một ai đó.

Tác giả: Andrew S Gibson

Nguồn: http://www.onlandscape.co.uk/2012/01/the-beautiful-square/

tl(Theo Nhật Thanh (www.yeunhiepanh.net))